Fort pomocniczy piechoty 39 “Olszanica”

Najdalej wysuniętym na północ zachodnim fortem w III okręgu umocnień Twierdzy Kraków był fort Olszanica. A dokładniej fort pomocniczy piechoty 39 “Olszanica”, bo tak brzmiała jego dokładna nazwa. Został on zbudowany w latach 1884-1885 i przypominał swoją budową inne forty piechoty w Krakowie. Różnił się od nich jedynie brakiem kaponiery szyjowej, tj. wysuniętego poza obręb wałów elementu obronnego połączonego z resztą umocnień. Żołnierze znajdujący się w takiej kaponierze mogli zaskoczyć nacierającego wroga i ostrzelać go z boku. Ze względu na górskie położenie fortu, nie było możliwości na zbudowanie tutaj takiego umocnienia.

Plan fortu 39 Olszanica, ze strony http://kaponiera.pl/3/olszanica.html.

Od strony wewnętrznej fortu, za pojedynczym wałem ochronnym stał długi budynek koszar. Zaraz za nim było przejście do schronu głównego, gdzie mieściła się siedziba dowództwa. Dalej znajdowały się standardowe umocnienia ziemne o kształcie barków pięcioboku z czołem zwróconym ku północnemu zachodowi. Na wałach usytuowane były stanowiska strzelnicze karabinów maszynowych i lekkich działek. Nad budynkiem koszar znajdowała się pancerna kopuła obserwacyjna, która również zachowała się do dzisiaj. W 1913r. fort został przebudowany na stały fort obrony bliskiej i pozbawiono go cięższej artylerii. Podczas I wojny światowej nie odbywały się tutaj żadne walki.

Zdjęcie fortu po przebudowie z 1913r., ze strony https://eksploracjeurbex.wordpress.com/2016/02/10/twierdza-krakow-iii-obszar/.

Fort i koszary są dziś w doskonałym stanie, głównie dlatego, że zostały zaadaptowane początkowo jako magazyn rowerów bydgoskiego “Rometu”, następnie przejął go hufiec ZHP, a później Klub Turystyki Konnej. Dziś znajduje się tam “Dom Harcerza” – ośrodek szkolno-wypoczynkowy. Na zdjęciach z czasów użyteczności fortu na początku wieku XX-ego i na zdjęciu obecnego “Domu Harcerza”, widać jak mało zmian zaszło w wyglądzie zewnętrznym budynku przez 100 lat. Największą zmianą z zewnątrz jest zniknięcie kominów wentylacyjnych, natomiast wewnątrz koszary były gruntownie remontowane w latach 90-tych XXw., aczkolwiek i tam zostawiono liczne ślady i pozostałości poforteczne jak masywne, pancerne drzwi. Na terenie fortu znajduje się krzyż z tabliczką ”Tu spoczywają mieszkańcy Olszanicy zmarli podczas epidemii tyfusu w 1907 roku”.

Dzisiaj w dawnych koszarach znajduje się ośrodek szkolno-wypoczynkowy, zdjęcie ze strony http://www.mdk-dh.krakow.pl/fort/.

Bibliografia:

Piwowoński J., Mury które broniły Krakowa, Kraków 1991.

Łukasik H., Twierdza znana i nieznana, cz. II, Kraków 2001.

http://www.mdk-dh.krakow.pl/fort/index.php/historia
http://kaponiera.pl/3/olszanica.html